Historia odzieży

Przędza obrączkowa czy rotorowa: dlaczego nowe T-shirty szorstkną

· 4 min czytania

Stare T-shirty szyto z dzianiny z przędzy obrączkowej, która zachowuje długie włókna i mięknie w praniu, a większość nowych powstaje z przędzy rotorowej, metody, której pierwsza przędzalnia ruszyła w 1967 roku i która zawiera więcej krótkich włókien, uwalniających się w praniu i robiących dzianinę szorstką.

W tym poradniku
  1. Dlaczego stary T-shirt jest miększy od nowego?
  2. Czym różni się przędza obrączkowa od rotorowej?
  3. Kiedy pojawiło się przędzenie rotorowe?
  4. Dlaczego dzianina z przędzy rotorowej szorstknieje po praniu?
  5. Czy bawełna czesana to to samo co przędza obrączkowa?
  6. Czy cięższy T-shirt oznacza lepszą jakość?

Dlaczego stary T-shirt jest miększy od nowego?

Bo najpewniej został inaczej uprzędziony. Bawełna się nie zmieniła. Zmieniła się maszyna, która robi z niej przędzę.

Starszy T-shirt powstał z przędzy z przędzarki obrączkowej, która pracuje wolno i zostawia włókna długie i ułożone równolegle. Większość T-shirtów sprzedawanych dziś powstaje z przędzy rotorowej, nazywanej też bezwrzecionową albo open-end, która jest szybsza i tańsza w produkcji i zawiera znacznie więcej krótkich włókien. To te krótkie włókna sprawiają, że nowa koszulka po kilku tygodniach prania robi się szorstka, a ich brak pozwala starej mięknąć.

Działa tu też selekcja. Koszulka, która po dziesięcioleciach prania wciąż leży w szufladzie, leży tam, bo nadal przyjemnie się ją nosi. Stary T-shirt był na tyle miękki, że warto go było zatrzymać, i dlatego go zatrzymano.

Czym różni się przędza obrączkowa od rotorowej?

Przędzenie obrączkowe wyciąga włókna na długość i układa je równolegle, zanim skręci je w przędzę. Przędzenie rotorowe rzuca włókna na ściankę rotora obracającego się z prędkością do 150 000 obrotów na minutę i tam je skręca.

Przędza obrączkowaPrzędza rotorowa (open-end)
Jak powstajeWłókna wyciągnięte i ułożone równolegle, potem skręconeWłókna rzucone na ściankę rotora i tam skręcone
TempoWolnoZnacznie szybciej
KosztWyższyNiższy
Krótkie włókna w przędzyMniejZnacznie więcej
Po wielu praniachUkłada się i mięknieGubi włókna i szorstknieje
Gdzie się ją spotykaStare T-shirty, lepsze dzianiny dziśWiększość bawełnianych dzianin w sieciówkach

Tabela nie jest argumentem przeciwko przędzy rotorowej. Dzięki niej dzianina bawełniana stała się szybsza i tańsza w produkcji i są wyroby, dla których to właściwy wybór. Chodzi o to, że te dwie przędze zachowują się inaczej przez całe życie ubrania, a marka powinna wybierać między nimi świadomie.

Kiedy pojawiło się przędzenie rotorowe?

W latach sześćdziesiątych. Przędzenie rotorowe wynaleziono w Czechosłowacji w 1963 roku, pierwsza maszyna w skali przemysłowej ruszyła w 1966 roku, a pierwsza na świecie przędzalnia rotorowa została otwarta w Ústí nad Orlicí w sierpniu 1967 roku.

Wcześniej przędzarka obrączkowa była standardowym sposobem przędzenia bawełny na dzianiny. Rotor zastąpił ją w dużej części branży, bo był szybszy i tańszy niż wszystko, co było przed nim. Dziś odpowiada za większość bawełnianych dzianin w sieciówkach.

Dlatego porównanie ze starymi koszulkami tak dobrze się sprawdza. T-shirt zrobiony, zanim przędza rotorowa się upowszechniła, był z przędzy obrączkowej niemal z definicji. T-shirt zrobiony dziś jest z przędzy obrączkowej tylko wtedy, gdy ktoś zdecydował się za nią zapłacić.

Dlaczego dzianina z przędzy rotorowej szorstknieje po praniu?

Bo przędza rotorowa zawiera znacznie więcej krótkich włókien, a krótkie włókno kończy się oboma końcami na powierzchni przędzy. Pranie stopniowo uwalnia te końce, po kilka naraz.

Szorstkość po miesiącu to przędza, która sama się sypie, a nie zużywająca się dzianina. Koszulka się nie przetarła ani nie podarła. Jej powierzchnia po prostu wypełniła się luźnymi końcówkami włókien, które czuć na skórze.

Przędza obrączkowa trzyma swoje włókna. Skoro na powierzchni jest mniej końców, pranie ma mniej do wyciągnięcia, więc koszulka się układa, zamiast szorstknąć. Mięknie z każdym praniem, zamiast twardnieć.

Czy bawełna czesana to to samo co przędza obrączkowa?

Nie. To dwie osobne informacje o dwóch osobnych etapach. Zgrzeblenie i czesanie opisują przygotowanie włókna przed przędzeniem. Przędzenie obrączkowe i rotorowe opisuje samo przędzenie.

Czesanie usuwa krótsze włókna i porządkuje pozostałe, więc też działa przeciw szorstkości, ale nie mówi nic o tym, na jakiej maszynie powstała przędza. Dzianina może być czesana i rotorowa, zgrzebna i obrączkowa albo w każdym innym połączeniu. Lepsza dzianina jest i czesana, i obrączkowa.

Marka, która zapłaciła za oba, zwykle pisze o tym na metce albo w opisie produktu. Jeśli w opisie tkaniny od dostawcy pojawia się jedno, a drugiego brak, zapytaj o brakujące wprost.

Czy cięższy T-shirt oznacza lepszą jakość?

Nie. Gramatura mówi, ile bawełny jest w dzianinie, a nie jak dobrze ją uprzędziono. Ciężka koszulka z przędzy rotorowej też zrobi się szorstka.

Gramatura w g/m² to przydatna liczba i warto ją sprawdzić przy dostawie, ale mierzy ilość. Dwie dzianiny o tej samej gramaturze mogą w dotyku i z czasem zachowywać się wyraźnie inaczej, zależnie od przędzy. Ciężki T-shirt to wybór stylistyczny dotyczący układania się i struktury. Nie zastępuje specyfikacji przędzy.

Jak opisać przędzę w specyfikacji T-shirtu

Briefując dzianinę, opisz przędzę, a nie tylko gramaturę:

  • Przędzenie: obrączkowe albo rotorowe, wpisane w specyfikację dzianiny.
  • Przygotowanie włókna: czesane albo zgrzebne.
  • Gramatura: wartość, której oczekujesz, i sprawdzenie, czy dostarczona dzianina się z nią zgadza.
  • Test prania na próbce: wypierz ją kilka razy i porównaj powierzchnię z nieupraną sztuką. Powierzchnia, która po kilku praniach zrobiła się szorstka, wskazuje na krótkie włókna w przędzy.

Jako wzorca użyj koszulki, którą już masz. Jeśli coś w Twojej szufladzie przetrwało lata prania i przy tym zmiękło, to właśnie tak czuć długie włókna przędzone powoli, i to uczciwy cel, który można przekazać dzianiarni. Przejrzyj bibliotekę tkanin, a w poradniku cztery kontrole tkaniny przed jej przyjęciem znajdziesz sposób na sprawdzenie gramatury, za którą zapłaciłeś.

Czytaj dalej

Zapytaj nas o swój projekt.

Napisz, co chcesz wyprodukować, a powiemy, czego to wymaga, zanim się do czegokolwiek zobowiążesz. Wycena jest bezpłatna.